Tôi đã lãng phí 1 năm học lập trình sai cách như thế nào?

Một năm ròng rã theo đuổi lập trình với niềm tin cứ chăm chỉ là sẽ thành công đã dạy cho tôi một bài học đắt giá về phương pháp học tập. Bài viết này không phải là một tấm gương thành công hào nhoáng, mà là những lời tự thú về sai lầm, sự mông lung và hành trình tôi đập đi xây lại tư duy để thoát khỏi cái bẫy học mãi không ra nghề. Nếu bạn cũng đang cảm thấy mình đang bơi trong biển kiến thức mà không thấy bờ, câu chuyện của tôi có thể chính là tấm bản đồ bạn đang cần.

1. Tôi bắt đầu học lập trình với rất nhiều kỳ vọng

Lý do tôi chọn lập trình không chỉ đơn thuần là vì mức lương nghìn đô hay những văn phòng làm việc hiện đại thường thấy trên các trang tin công nghệ. Thực tế, tôi bị thu hút bởi khả năng giải quyết vấn đề. Cảm giác từ việc không có gì đến khi xây dựng được một ứng dụng thực tế có thể vận hành là một loại hạnh phúc khó cưỡng. Bên cạnh đó, tính chất tự do và khả năng học tập không giới hạn trong ngành IT cũng là thỏi nam châm cực mạnh đối với một người khao khát khẳng định bản thân như tôi.

Những ngày đầu, tôi thường tưởng tượng mình sẽ nhanh chóng làm chủ các ngôn ngữ phức tạp như Python, Java hay C++ chỉ sau vài tháng. Tôi hình dung về việc ngồi trong quán cà phê, gõ phím liên hồi và tạo ra những ứng dụng thay đổi thế giới. 

Chỉ cần chăm chỉ, thành công sẽ đến, tôi đã từng tôn thờ triết lý này một cách máy móc. Tôi dành 10 – 12 tiếng mỗi ngày để nhìn vào màn hình, tin rằng việc nạp càng nhiều kiến thức vào đầu thì trình độ sẽ càng tăng nhanh. Tuy nhiên, kinh nghiệm thực tế đã dạy tôi một bài học đắt giá: Cố gắng mà không có phương pháp đúng đắn chỉ dẫn đến sự kiệt sức. 

2. Sai lầm đầu tiên: Học quá nhiều nhưng không làm gì ra hồn

Sau một thời gian, tôi nhận ra mình đang rơi vào một vòng lặp luẩn quẩn khi biết rất nhiều tên gọi công nghệ nhưng lại không thể tự tay xây dựng được một tính năng hoàn chỉnh. Đây là vấn đề mà hầu hết những người tự học lập trình đều mắc phải khi thiếu sự dẫn dắt chuyên môn.

Mua khóa học liên tục nhưng không hoàn thành

Tôi đã từng sở hữu một thư viện đồ sộ trên Udemy và Coursera. Cứ mỗi khi thấy một khóa học hấp dẫn, tôi lại chi tiền với hy vọng nó sẽ là chìa khóa giúp tôi thành công. Kết quả là tôi sở hữu hàng chục khóa học nhưng phần lớn tôi không đủ kiên nhẫn để hoàn thành hết chúng. Rất nhiều khóa học dở dang ở mức 20 – 30% tiến độ học tập. 

Xem tutorial thay vì tự code

Tôi có thể ngồi hàng giờ để xem các Senior Developer code trên YouTube, gật đầu tâm đắc vì cảm thấy rất dễ hiểu. Nhưng ngay khi tắt video và đối mặt với màn hình VS Code trống trơn, tôi hoàn toàn bế tắc. Việc thụ động tiếp nhận kiến thức từ người khác mà không trải qua quá trình đấu tranh tư duy để tự viết code khiến các nơ-ron thần kinh không thể hình thành liên kết bền vững về logic lập trình.

Biết nhưng không áp dụng được

Sai lầm nghiêm trọng nhất là việc chỉ dừng lại ở mức độ biết chứ không phải hiểu sâu. Tôi biết cú pháp của vòng lặp, biết cách khai báo một Function, nhưng khi đứng trước một bài toán thực tế cần sự kết hợp giữa cấu trúc dữ liệu và giải thuật, tôi lại lúng túng. Sự hiểu biết hời hợt này giống như việc học thuộc lòng từ vựng nhưng không thể viết thành một bài văn vậy. 

3. Sai lầm thứ hai: Không có mục tiêu rõ ràng khi học lập trình

Trong lập trình, việc nỗ lực mà không có mục tiêu cũng giống như việc bạn cố gắng chèo thuyền thật mạnh giữa đại dương mà không có la bàn. Không có mục tiêu rõ ràng để định hướng là lý do chính khiến nhiều người học lập trình rơi vào trạng thái mông lung sau vài tháng bắt đầu.

Học theo phong trào, ai nói gì cũng nghe

Tôi đã từng là nạn nhân của các diễn đàn công nghệ và những bài viết Ngôn ngữ lập trình nào hot nhất năm 2026. Khi thấy cộng đồng bàn tán về Rust, tôi bỏ dở Python để chạy theo Rust. Khi nghe tin AI đang chiếm lĩnh thị trường, tôi lại vội vàng nhảy sang học Machine Learning dù nền tảng toán học chưa vững. Việc để đám đông dắt mũi khiến tôi đánh mất bản sắc và sự tập trung cần thiết để làm chủ một kỹ năng cụ thể.

Không biết mình học để làm gì

Sai lầm chí mạng của tôi là học để biết chứ không để giải quyết vấn đề. Tôi không xác định được mình muốn trở thành một Web Developer, Mobile Developer hay Data Engineer. Khi mục đích cuối cùng chỉ là biết lập trình, bạn sẽ sớm bị choáng ngợp bởi lượng kiến thức khổng lồ của ngành IT. Việc thiếu một dự án cụ thể để hướng tới làm cho kiến thức trở nên trừu tượng và cực kỳ nhanh quên.

Đổi ngôn ngữ, đổi hướng liên tục

Đây là hệ quả tất yếu của việc thiếu mục tiêu. Tôi đã lãng phí hàng tháng trời chỉ để học cú pháp (syntax) cơ bản của 4 – 5 ngôn ngữ khác nhau nhưng không sâu một ngôn ngữ nào. Trong khi đó, các chuyên gia đều khẳng định Ngôn ngữ chỉ là công cụ, tư duy lập trình mới là cốt lõi. 

4. Sai lầm thứ ba: Tránh né những thứ khó

Lập trình về bản chất là việc giải quyết những vấn đề khó khăn. Tuy nhiên, tâm lý con người thường có xu hướng chọn con đường ít trở ngại nhất. Chính tâm lý ngại khó này đã tạo ra một bức tường ngăn cách giữa một người biết code và một lập trình viên thực thụ.

Sợ bug, sợ lỗi, sợ không hiểu

Những ngày đầu, mỗi khi thấy dòng chữ báo lỗi đỏ rực trên terminal, tôi thường cảm thấy hoảng loạn hoặc chán nản. Thay vì coi Bug là cơ hội để hiểu sâu hơn về cơ chế vận hành của chương trình, tôi lại coi đó là một dấu hiệu của sự yếu kém. Nỗi sợ không hiểu bản chất vấn đề khiến tôi luôn chọn những bài tập dễ, những dự án mẫu có sẵn, dẫn đến việc trình độ mãi dậm chân tại chỗ.

Gặp khó là bỏ qua hoặc copy code

Thay vì dành 2-3 tiếng để debug một đoạn logic phức tạp, tôi thường chọn cách nhanh hơn: lên Stack Overflow hoặc hỏi AI để lấy code mẫu và dán vào dự án. Việc copy-paste có thể giúp chương trình chạy được ngay lập tức, nhưng nó tước đi của tôi cơ hội quý giá nhất để rèn luyện tư duy phản biện. Code chạy được nhưng tôi không hiểu tại sao nó chạy – đây là lỗ hổng cực kỳ nguy hiểm trong nghề nghiệp.

Không chịu đào sâu nền tảng

Tôi từng cho rằng các kiến thức về Cấu trúc dữ liệu, Giải thuật, Hệ điều hành hay Network là lý thuyết suông. Tôi chỉ muốn học những Framework hào nhoáng bên trên. Nhưng khi đối mặt với những bài toán tối ưu hiệu năng hoặc xử lý hệ thống lớn, tôi hoàn toàn sụp đổ vì thiếu cái gốc vững chắc. Một lập trình viên không có nền tảng giống như một kiến trúc sư xây nhà trên cát.

5. Tôi nhận ra mình đã lãng phí 1 năm như thế nào

Nhìn lại chặng đường 12 tháng đã qua, cái giá phải trả cho sự thiếu kỷ luật và sai phương pháp là vô cùng đắt đỏ. Đó không chỉ là sự lãng phí về thời gian, tiền bạc mà còn là sự xói mòn về niềm tin vào khả năng của chính mình.

Không có sản phẩm hoàn chỉnh nào

Sau một năm học tập chăm chỉ, tôi giật mình nhận ra mình không có lấy một sản phẩm thực tế nào để đưa vào Portfolio. Tất cả những gì tôi có là hàng trăm file test.py, hello.js rời rạc. Một nhà tuyển dụng không quan tâm bạn đã học bao nhiêu khóa học, họ chỉ quan tâm bạn đã xây dựng được cái gì và nó giải quyết được vấn đề gì cho người dùng.

Kiến thức rời rạc, thiếu hệ thống

Tôi giống như người đang sở hữu hàng nghìn mảnh ghép của nhiều bức tranh khác nhau nhưng không thể ghép thành một bức tranh hoàn chỉnh. Tôi biết về Database, biết về Frontend, biết về API nhưng không biết cách kết nối chúng lại để tạo thành một hệ thống ổn định. Sự rời rạc này khiến tôi luôn cảm thấy tự ti khi phải bắt đầu một công việc thực tế trong dự án nhóm.

Mất động lực và nghi ngờ bản thân

Đây có lẽ là hậu quả nặng nề nhất. Khi thấy bạn bè đồng trang lứa đã có những bước tiến xa, còn mình vẫn loay hoay với những khái niệm cơ bản, tôi bắt đầu đặt câu hỏi: Phải chăng mình không có năng khiếu lập trình?. Sự nghi ngờ bản thân (Imposter Syndrome) lớn dần, khiến ngọn lửa đam mê ban đầu gần như lụi tắt. Sự thật không phải do tôi thiếu năng khiếu, mà là do tôi đã đi sai đường ngay từ bước đầu tiên.

Đừng để nỗi lo ‘không có nền tảng’ hay ‘không đủ thông minh’ ngăn cản đam mê của bạn. Với sự dẫn dắt sát sao từ đội ngũ Mentor giàu kinh nghiệm và lộ trình cá nhân hóa tại CodeGym, chúng tôi sẽ đồng hành cùng bạn từ con số 0 đến khi có việc làm ổn định – Đăng ký nhận tư vấn lộ trình miễn phí để bắt đầu ngay!” >>> Click banner để tìm hiểu ngay khóa học lập trình với lộ trình rõ ràng, thực chiến. 

6. Tôi đã thay đổi cách học lập trình như thế nào

Sau một năm loay hoay, tôi hiểu rằng nếu không thay đổi phương pháp, tôi sẽ mãi chỉ là một kẻ đứng bên lề của ngành IT. Tôi bắt đầu thực hiện một cuộc cách mạng trong cách tiếp cận kiến thức, chuyển từ học tập thụ động sang tư duy thực chiến và có hệ thống.

Chọn một hướng và theo đến cùng

Thay vì mỗi tuần học một ngôn ngữ theo xu hướng, tôi quyết định dừng lại và chọn cho mình một lộ trình cố định. Tôi hiểu rằng: Giỏi một thứ còn hơn biết mỗi thứ một chút. Tôi chọn một Stack công nghệ cụ thể (ví dụ: Java Fullstack) và từ chối mọi sự xao nhãng từ các tin tức ngôn ngữ mới. Việc kiên trì đi hết một lộ trình giúp tôi nắm vững các nguyên lý cốt lõi, từ đó khi cần chuyển sang ngôn ngữ khác, tôi chỉ mất vài tuần thay vì vài tháng.

Học ít lại nhưng thực hành nhiều hơn

Tôi áp dụng nguyên lý 20/80: Dành 20% thời gian để đọc lý thuyết và 80% còn lại để gõ code. Mỗi khi học về một hàm (function) hay một cấu trúc điều khiển, tôi ngay lập tức viết ít nhất 5 ví dụ khác nhau để ứng dụng nó. Việc thực hành liên tục giúp cơ bắp não bộ làm quen với logic lập trình, biến những kiến thức trừu tượng thành kỹ năng phản xạ tự nhiên.

Tập trung làm dự án thay vì xem video

Tôi từ bỏ thói quen xem video tutorial dài hàng tiếng đồng hồ. Thay vào đó, tôi bắt đầu bằng một Project-based learning (Học qua dự án). Tôi tự đặt mục tiêu xây dựng một ứng dụng quản lý chi tiêu hoặc một trang web tin tức. Khi gặp khúc mắc, tôi mới tìm kiếm tài liệu để giải quyết đúng vấn đề đó. Cách học này giúp tôi sở hữu sản phẩm thực tế và hiểu sâu sắc cách các thành phần trong hệ thống kết nối với nhau.

Lời khuyên: Nếu bạn cảm thấy việc tự bơi giữa biển kiến thức quá mệt mỏi và dễ nản lòng, việc tìm kiếm một môi trường đào tạo chuyên nghiệp như CodeGym là một lối đi tắt thông minh. Tại đây, mô hình Coding Bootcamp với cường độ cao và sự kèm cặp của Mentor sẽ giúp bạn đi đúng hướng ngay từ ngày đầu, tiết kiệm ít nhất 1-2 năm tự mày mò sai lầm như tôi đã từng.